نقش آقاجان خان تالشی نیای تیره آقاجانی های کرگانرود تالش ، ایل سیاه کلاهان آلار لو قزلباش در خیزش مردمی تظلم خواهی بر علیه بیدادگری نصرت الله خان ، عمید السلطنه ( سردار امجد ) حاکم تالش سنه ۱۹۰۸ م / ۱۳۲۵ ق که منجر به قیام دهقانی و رعیتی در تالش همراهی آزادی خواهی توده های مردم تالش با پیشگامان نهضت مشروطه گیلان و همبستگی اتحاد ملی در کل ایران گردید . قسمت ( ۱ )

خبر داری از خسروان عجم ‌ که کردند بر زیر دستان ستم ‏

نه آن شوکت و پادشا بماند نه آن ظلم بر روستایی بماند

‏خطا بین که بر دست ظالم برفت جهان ماند و او با مظالم برفت ‏

بسستی و سختی بر این بگذرد بماند بر او سال ها نام بد

نخواهی که نفرین کنند از پست نکو باش تا بد نگوید کست

"سعدی علیه رحمه"

نطفه انقلاب مشروطیت در محرم ۱۳۲۳ ق / اسفند ۱۲۸۳ ش / مارس‌ ۱۹۰۵ م در تهران بسته شد . اما دو استان گیلان و آذربایجان در به ثمر رساندن آن نقشی بسیار اساسی و موثر داشته اند . به قول سید حسن تقی زاده : در آن زمان خود با مشروطه خواهان همگام بود . " دوازده نفر از روسای نهضت مشروطیت در به ثمر رسانیدن انقلاب از دیگران موثرتر میشمارد " که چهار تن آنها به اردوی انقلاب گیلان تعلق داشت . ۱-محمد ولی خان سپهسالار ، ۲-یپرم خان ارمنی ، ۳- عبدالحسینخان معزالسلطان ( سردار محبی ) ۴-میرزا علی ‏محمد خان تربیت ، هشت تن بقیه عبارتند از ستار خان ، باقر خان ، سردار اسعد بختیاری، پنج روحانی عالی مقام. انقلاب مردم گیلان ، ‏که بخش بزرگ سهم آن متوجه مردم تالش است . از نظر ‏تاریخی مردم خطه شمال ، بخصوص تالش به واسطه نزدیکی و رابطه تجارتی با روسیه و قفقاز ، مخصوصا باکو و تفلیس و مسافرت های که به آن نواحی می کردند . تا حدی از افکار نوین آگاهی می یافتند .گیلان و تالش مرکزافکارآزادیخواهان ، مورد توجه مشروطه خوهان قرار گرفت . از طرفی تالش یکی از بلوک ساحل بحر خزر خبر اغتشاش آن از گزارشهای محرمانه وزارت خارجه انگلیس انتشار یافت. " مردم املاک متعلق به حاکم عمید السلطنه ( سردار امجد ) را ‏خراب و ویران ساختند . " ‏به قول دکتر عبدالحسین نوابی در مقاله انقلاب گیلان چگونه آغاز ‏شد ... "طی دوره حدود یک سال استبداد صغیر تهران جرعت هیچ گونه حرکتئ نداشت ماموران حکومت نظامی به ریاست پالکونیک ‏لیاخوف صاحب منصب روسی قزاقخانه مجال کوچکترین حرکتی ‏به تهرانیان نمی داد آزادیخواهان و وطن دوستان از تهران خارج شده ودر ولایات که مرکز مقاومت دو منطقه مهم آذربایجان ، گیلان ‏بود پیدا کرد . " ‏با اوج گیری آزادی خواهی و حق طلبی سراسری مردم ایران تالشان از فرصت استفاده کرده علم مشروطه طلبی آزادی خواهی قیام بر علیه مظالم نصرت الله خان (عمید السلطنه یا سردار امجد ) حاکم مقتدر تالش شعله ور نمودند . یکی از بیگ های که رعایا او هم همانند سایر مردم تالش مورد ظلم جور عمیدالسطنه قرارگرفته بود . آقاجان خان تالشی از تیره آبشگ خان سیاه کلاه آرالو قزلباش قفقاز که دارای اعتبار محلی و دیانت ظلم ستیزی در میان عشایر و ایلات بود شرایط گیلان مخصوصا منطقه تالش برای مبارزه علیه استبداد به دلیل اعزام ۲۵۰۰ قزاق مسلح روسی با تجهیزات کامل وجود کنسولگری روس در رشت و انزلی که در تمام شئون زندگی مردم دخالت می کردند با مشکلات بزرگی روبرو بود گیلانی ها با وجود موانع و مشکلاتی که در پیش داشتند دخالت کنسول روس را در امور مربوطه به خود را تحمل نمی کردند در تالش روس ها خود متحد و شریک عمید السلطنه می دانستند وقتی فعالیتهای سیاسی ‏در تهران شدت یافت عبدالحسین خان معزالسلطان و برادرش میرزا کریم خان از فرزندان وکیل الرعایا ازهمه گیلانی ها فعال بودند . آنان ارتباط پنهانی با مردانی آزادی خواه از جمله آقاجان خان تالشی ، میرزا جان خان رحمانی ، انوش خان کبود مهری ، سید اشرف کرگانرود ، سید هدایت الله کرگانرود ملا عزیز شریعتمدار ، حاجی ملا علی دوانی داشتند . انقلاب مشروطیت در زمان سلطنت مظفر الدین شاه به وقوع پیوست اما علل انقلاب وریشه های آن ، به پنجاه سال سلطنت استبدادی ناصرالدین شاه ، تعدی حکام و خرابی مملکت ظلم و ستم قدرتمندان نشانه های بسیاری از عصیان و نارضایی در جامعه آن روژ بود . در آن زمان تالش از کانون های انقلاب محسوب می شد ، جور و ستم برخی از خوانین تالش به خصوص خوانین مرتبط با در بار ناصرالدین شاه به رعایا ، ‏فقر و فلاکت ، بیماری مردم در دوره ناصرالدین شاه سراسر ایران بویژ طوالش را در آستانه خیزشی عمومی قرار داد عمیدالسلطنه سردار امجد حاکم بی رقیب پر نفوذ و قدرتمند تالش از طرف حاکم گیلان و هم از سوی صدراعظم و شاه مورد توجه و حمایت واز مقربان خاص محمد علی شاه بود۰ سردار امجد از همه اهالی جنگل نشین و گالش ها که کارشان گله بانی و دامداری وتهیه چوب وذغال بود هیزم شکنان کارگران ، ماهیگیران ، کشاورزان مالیات وسرانه می گرفت حتی از عروس و داماد تالشی حق اذن تاهل ۰۰۰ دریافت میکرد. اگر کسی قادر به پرداخت نبود آن قدر به بیگاری گرفته میشد تا بدهی اش مستهلک شود برای اجرای احکام امور خود و تنبیه مردم ، نوکران و مزدوران مخصوص شرارت و شکنجه در استخدام داشت ۰ هر ساله مبلغ گزاف بابت چپاول و غارت و جریمه از اهالی تالش می گرفت بخشی از پول را به امنای دولت پیشکش ، سهمی را به حکومت گیلان میداد . هر وقت نقصی در کارش از سوی حکومت پیش می آمد پیشکش گزافی به امنای دولت و جاهای لازم می داد حکومت خمسه طوالش (کرگانرود ، اسالم ، تالش دولاب ، شاندرمن ، ما سال ) با عمیدالسطنه سردار امجد بود . ۰ وی در مقابل بالا دست فوق العاده مطیع و‌ چاپلوس در عوض در نهایت تکبر و تحکم با زیر دستان رفتار می کرد . همچنان که اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران به سرعت در حال تغییر و تحول بود . صدای داد خواهی مردم تالش نیز هر لحظه رساتر می شد اعتراض و شکایت از عمال سردار امجد بالا می رفت اما هیچ قدرتی تاب مقاومت و ایستادگی در برابر عمیدالسطنه نداشت شاه و ولیعهد به فریاد تظلم خواهی تالشان بی تفاوت بودند . در این زمان ( ژوئن ۱۹۰۷ ) سردار امجد در تهران نزد محمد علیشاه بود . فتح الله خان ارفع السلطنه از طرف پدر ودر غیاب او حکومت کرگانرود را بعهده داشت . توده مردم تالش پس از مشاوره با آزادیخواهان و ریش سفیدان محلی تالش برای رهایی از ظلم و ستم سردار امجد و رسیدن به مقصود خود به آقاجان خان تالشی که دارای وجهه و اعتبار محلی و تدین در میان کوهنشینان و ایلات و عشایر داشت ، متوسل شدند . برای اینکه وی را هم گام و هم عقیده سازند ، به کمک قدرت جنگی ، تدبیر ، سرکردگی او بتوانند چاره اندیشی و ظلم ستیزی نمایند . به همین منظور سران آزادیخواه ، معتمدین و ریش سفیدان بنام تالش : نجفقلی فتحی ، سید اشرف ، ملا عزیز شریعتمداری، انوشیروان خان کبود مهری ، هدایت الله خان کرگانرودی ، ملا علی دوانی به همراهی و وساطت میرزا جان خان برادر آقاجان خان تالشی برای اتحاد و همبستگی و متقاعد کردن آقاجان خان برای رهبری قیام به اقامتگاه ییلاقی وی واقع در ماهار داغی ‏لیسار می روند . در شور و مشورت اولیه مبنی بر مبارزه با استبداد عمید السلطنه و پیوستن به مشروطه خواهان ، حاضران و ریش سفیدان طبق دستور آقاجان خان تالشی به کلام الله مجید هم قسم شدند ، که در راه آزادی ، مشروطیت ظلم ستیزی از بذل جان و مال خود مضایقه نکنند. به همین منظور برادرش میرزا جان خان ( در حکومت پهلوی اول رحمانی سجل گرفت ) را به همراهی انوش خان کبود مهری، ملا عزیز شریعتمداری ، سید اشرف و سید هدایت الله خان ، مردم شاکی و ستمدیده تالش جمع آوری کرده ، آنان را برای شکایت و تظلم به رشت می برد . فتح الله خان ارفع السلطنه پسر سردار امجد در رشت بسیاری از گروه اعزامی آقاجان خان و رعایا شاکی را دستگیر وبه جرم مشروطه خواهی شکنجه و زندانی و اموالشان را ضبط می کند . سردار امجد از مقربان خاص محمد علیشاه در حین حکمرانی تالش منصب لشکری و مسولیت نظامی فرمانده قشون گیلان را داشت ، و در تهران بسر می برو . از طرفی قوای روس ها در تالش روابط و دوستی عمیقی با سردار امجد داشتند . در همین دوران مبارزه آقا دده خان تالشی فرزند ارشد آقاجان خان تالشی بنابر ملاحظات امنیتی در رشت نزد عمید السلطنه به صورت گروگان بسر می برد . ‏خبر این گرد هم آیی و اعزام گروه تظلم خواهی منسجم حامی دار جنبش و خیزش مردمی عظیمی را در تالش به راه انداخت . و مردم به محض آگاهی از تصمیم ضد بیدادگری کمیته دفاع از توده مظلوم ‏و رنج دیده تالش جمعیت انبوهی به مقر حکمرانی آقاجان خان مراجعه و با وی بیعت کردند ‏خبر این گردهم آیی و جنبش را سر اسپرینگ رایس سفیر انگلیس در تهران در خلاصه گزارش حوادث ماهانه در ۳۱ ژوئن ۱۹۰۷ اتفاق ‏افتاده را به سر ادوارگری وزیر امور خارجه دولت انگلیس اینگونه ‏گزارش می کند : " تالش که یکی از بلوک ساحل بحر خزر و واقع ما بین انزلی و آستارا است مغشوش گردید و خبر اغتشاش آن انتشار یافت ." در این هنگام فتح الله خان ارفع السلطنه از طرف پدر و در غیاب سردار امجد حکومت تالش را به عهد داشت خبر اتحاد و همبستگی توده های زحمتکش با آقاجان خان تالشی وی را دچار هراس نمود و با تجهیزات و اسلحه به همراه چهل خانوار فامیل شبانه از مقر خود کرگان رود را ترک به اسالم می گریزد . و به ‏محمد ولی خان اشجع الدوله حاکم اسالم پناه می برد که پدر داماد انها اسفندیارخان بود ( بهجت الدوله دختر سردار امجد و خواهر ارفع السلطنه عروس خان اسالم بود ) مردم خشمگین دسته دسته به خون خواهی کسان عده یی به سبب ظلم های که به آنها شده بود ، جمعی به سبب ضبط و توفیق املاک و اموالشان توسط عمید السلطنه و پسرش ارفع السلطنه به هیجان آمده وبه هم پیوستند به صورت سیل خروشان بسوی کاخ و قرارگاه حکومتی ‏هجوم بردند ضمن غارت اموال و تاراج انبارهای برنج و غلات او تخریب بناها و کاخ در محل اتاق سرا در ریگ کرگانرود را به آتش کشیدند. در گزارش ماهیانه در تاریخ ۱۹ جمادی الثانی ۱۳۲۵ ق و ۸ ژوییه ۱۹۰۷ م سفیر انگلیس قیام آزادیخواهان به رهبری آقاجان خان تالشی را به وزیر خارجه سر ادواردگری مختصرا چنین گزارش می کند : " در تالش مردم املاک متعلق به حاکم را خراب و ویران کردند . " آقاجان خان تالشی پیش تر به ریش سفیدان و سران و خویشان و قوای خود و دیگر سران انقلابیون به شدت سفارش کرده بود که در میان خود مواظب اعمال اشخاص ناباب سودجو باشند ممکن است با حرکات ناروا و بی قاعده به جنبش لطمه زده و نام آزادیخواهان را لکه دار کنند . در ادامه شورش مردم خشم آلود به ساختمان روسها در کنار دریا حمله برده تمام تاسیسات ماهی گیری لیاناروف روس را به آتش کشیده نابود ساختند و کلیه وسایلو اموال آن را به همراه اشیا و اجناس دکا کین متعلق به اتباع روسیان غارت کردند . رابینو کنسول یار انگلیس در رشت دوم ژوئن ۱۹۰۷ این روی داد را ثبت کرده : " اهالی کرگانرود خانه های ارفع السلطنه را غارت کرده آتش زدند ..." پس از این وقایع ارفع السلطنه و عمید السلطنه در تهران اقدامات گسترده یی برای جلب حمایت و پشتیبانی از مقامات حکومتی کردند بطوریکه برای تحقق ‏موضوع ، بازرس ، مامور و وکیل مجلس از مرکز اعزام کردند . در نهایت تلاش در تکاپوی اقدامات به لحاظ وضعیت هم جواری تالش با روسیه تشنج در گیلان سعی کردند با انتصاب ظهیرالدوله به حکومت گیلان اختلاف تالشان با عمیدالسطنه را حل نمایند . یاسنت لوئی رابینو سر کنسول انگلیس در رشت در یادداشت ۲۱ مارس ۱۹۰۷ می نویسد‌ : " ظهیر الدوله ۱۶ مارس وارد رشت شد خوانین تالش ‏را به رشت احضار کرد . این موقع درست مقارن با زمان در خواست انجمن گیلان به قوای کمکی برای نظمیه رشت برای حفظ انتظامات شهر و جلوگیری از وقایع غیر منتظره بلوای عمومی بود . به همین منظور جلسه مشورت در حضور آقاجان خان تالش در اقامتگاه او در محلی موسوم به کینز هره دشت لیسار تشکیل سپس‌ ملا عزیز شریعتمدار و سید اشرف خان کرگانرود در راس چهار صد سوار تالشی به همراه برادر و برادر زاده آقاجان خان تالشی حسن خان و صفرخان به رشت اعزام شدند . کشته شدن فرزند ظهیرالدوله در آشوب و هرج و مرج انزلی که او را به حکومت انزلی گماشته بود وی رنجیده خاطر ، گیلان را پس از ۸ ماه ترک کرد . محمد علی شاه در ۴ جمادی الثانی ۱۳۲۶ ق آقا بالا خان سردار افخم را به حکومت گیلان منصوب این انتصاب با توجه به سوابق و آشنایی عمید السلطنه از سردار افخم سبب شد سردار امجد حکومت خلخال را برای پسر بزرگش فتح الله خان ارفع السلطنه از محمد علی شاه بگیرد سپس با دریافت سلسله احکام و سفارشات ویژه به انضمام دستورالعمل شدیداللحن از جانب محمد علی شاه خطاب به آقاجان خان تالشی و سید اشرف خان کرگانرود و سبد هدایت الله خان ،! انوش خان کبود مهری و دیگر روسای مشروطه تالش مبنی بر تسلیم و اطاعت و فرمانبرداری از عمید السلطنه و ارفع السلطنه روانه تالش نمود . ‏مرحوم یونس خان آقاجانی در یادداشت های خود در کتاب تاریخ تالش ، آقای عبدالکریم آقاجانی ، در آن ایام می نویسد : " ارفع السلطنه پس از فرار از کرگانرود مدتی در اسالم گذرانده سپس به سمت املاک خود در خلخال می رود در خلال این احوال نصرت الله خان از محمدعلیشاه حکومت خلخال را برای فتح الله خان ارفع السلطنه می گیرد همچنان دستورالعمل اطاعت خوانین فولاد لو ، خامسلو خطاب به رضا قلی خان و امیر عشایر و رشید الممالک وحسینعلی خان سالار و امیر فیروز و قلیچ خان‌ داده می شود . ‏که در اطاعت و فرمان فتح الله خان منطقه کرگانرود تالش را از اخلال گران مشروطه پاک و آن ها را قلع و قمع نمایند ...." ‏آقاجان خان تالشی و دیگر روسای هم پیمان کرگانرود و تالش پیش بینی روزهای دشوار و خطر آماده دیده بودند با تصمیمی ‏راسخ به حکام تهران وگیلان و ارفع السلطنه اعلام نمودند با مقاوت و پایداری هرگز تسلیم نمی شوند . فتح الله خان ارفع السلطنه به محًص دریافت پیام ‏آقاجان خان تالشی به همراه خوانین خلخال و آذربایجان با جمع کثیری سواره و پیاده در ییلاق قره گل ( حدود ‏خلخال و تالش ) اردو میزنند . به تدارک جنگ می پردازند در مرحله نخست برای زهر چشم از رعایا خشمگین حمله کننده به کاخ های و اموال سردار امجد وبا یورش ناگهانی به کرگانرود تالش اموال مردم را در آق اولر به چپاول و غارت می برند . پس از چند روز از ماجرا به ییلاقات هره دشت واقع در دامنه ها ی باغروداغ مقر حکمرانی ایل آقاجان خان تالشی حمله میبرند نبرد شدید و سهمگین به وقوع می پیوندد در مرحله اول جنگ از سرکردگان و فرماندهان طرفین شاه حسین بیگ و مناف بیگ از برادر زادگان آقاجان خان تالشی و قوچای خان شاهسون از نیروهای ارفع السلطنه و متحدین شاهسون به همراه چندین نفر کشته میشوند . جنگ ادامه می یابد ‏آقاجان خان تالشی با استفاده از موفیعت جغرافیای منطقه جنگلی ، بیشه زار و دره های عمیق و راههای صعب العبور ماهار لیسار تدبیر جنگی تخلیه اغنام و احشام و خانواده جنگجویان صادر کرده بود مرحله دوم جنگ ماهار لیسار بسیار ‏سخت عظیم تر از قبل رخ میدهد بطوریکه به مقر ایلخان وایل بیگی آقاجانی ها حمله و خانه ها را به آتش کشیدند اموال و دو گله بزرگ گوسفندان باقی مانده در محل ‏برادر و برادر زاده آقاجان خان تالشی را چپاول کردند این جنگ چریکی چند روز طول کشید با وجود اینکه تعداد نیروی آقاجان خان تالشی به نسبت نیروی مهاجم بسیار اندک بود اما با تاسی مولای صوفیان دلاورانه مقاومت کردند با دادن چندین زخمی مهاجمان را عقب راندند . سومین مرحله تهاجم متجاوزان با نیروی بیشتر به سر کردگی ارفع السلطنه و امیر عشایر با همکاری شاهسون های متحد شبانه در ییلاق برزبیل خطبه سرا روی داد که متجاوزان ‏اقامتگاه سران طایفه آقاجان خان تالشی را محاصره کردند جنگ سختتر از ماهار لیسار شروع شد . در جنگ سوم پیش مرگان و فدائیان ایل با کسب تجربه قشون دو هزار نفری شاهسون ها و ارفع السلطنه چنان در هم می کوبند که توان مقاومت و ایستادگی را از آنان می گیرند وادار به عقب نشینی می شوند . در جنگ برزبیل خطبه سرا صمید خان فرزند جوان برومند و شجاع آقاجان خان تالشی یکی از فرماندهان سر سخت گروه مدافعین برزبیل و شاه محمد خان یکی از برادران توانمند آقاجان خان تالشی یکی از مدافعین آزادیخواهی ، قدرت بیگ خواهر زاده آقاجان خان تالشی یکی دیگر از سردسته ها ‏ رستم علی بیگ و سیف الله بیگ عبدالحسین بیگ فتح الله بیگ از خویشان نسبی به همراه تعدادی از طایفه سیاه کولولی کشته و تعدادی هم زخمی شدند . از سرکردگان مشهور متجاوزان اصلان خان فولاد لو و چندین مزد دور ‏ارفع السلطنه کشته میشود . در جنگ خطبه سرا چنان ضربه ای به قوای ارفع السلطنه وارد می شود روحیه خود را باخته و علائم ترس و وحشت و فرار در آنان ظاهر میشود رشید الممالک برای جلوگیری از پراکندگی و تفرقه مزد دوران با تقسیم مبالغی پول بین سردسته ها وعده وعید آنها مجددا آماده جنگ میکند جنگ چهارم مشهور به شکست دراکری پس از چند روز باز یابی نیرو و جنگ برزبیل خطبه سرا به سرکردگی رشید الممالک در منطقه قشلاق دراکری کرگانرود صورت می گیرد این بار شدید تر از قبل ‏عمق جنگ را به جنگل وبیشه زار ها می کشانند ابتکار عمل در دست آقاجان خان تالشی و انقلابیون در این جنگ اتحاد شاهسون های خلخال و ارفع السلطنه در واقع قوای ارتجاع محمد علیشاه چنان در هم کوبیده می شوند که با تحمل تلفاتی سنگین مجبور به فرار میشوند تعدادی اسب مقادیری اموال بدست تالشان انقلابی می افتد بیگی از سرکردگان آقاجان خان تالشی به نام شیرزاد بیگ ‏کشته می شود کلا قوای متجاوزان از انقلابیون تالش شکست خورده و از ادامه جنگ منصرف شده به خلخال عقب می نشینند یکی از تراژدی‌های تاریخی در ایران کیفر تبعید برای مجازات شورشیان و مخالفان ایلات و عشایر انشعاب و جدایی تبعید اعزام ‏ایلات قدرتمند منسجم متمرد از مناطق خود به نقاط دیگر بود این سیاست پراکندن ایلات تغییر شیوه زندگی را حتی حکام مقتدر هماننده نادر شاه افشار هم بعنوان راهبرد کنترل حکومتداری انجام میداند جدا شدن قهری آبشنگ خان سیاه کلاه آرالو از سرزمین آبا و اجدادی خود در قفقاز جنوبی در سنه ۱۲۴۴ ق به دلایل معاعده ترکمان چای و اعزام به سرزمین کرگانرود شمالی و دامنه باغروداغ تالش یکی از پیامد های تلخ جنگ ایران و روس بود حاصل آن دوری و بیخبری از دو شاخ طایفه جدا شده از آنان در سنه ۱۲۴۴ ق ( طایفه ای که داخل سرزمین روسیه تزار ماند و طایفه ای که کناره ارس و مرز ایران باقی ماند ) شد . آقاجان خان تالشی هنگامی که در سنه ۱۹۰۷ میلادی تصمیم به مبارزه با استبداد محمد علیشاه و بخصوص مظالم عمید السلطنه سردار امجد در تالش گرفت به جهت قرابت و خویشاوندی با آلآر لو های نواحی دره یورت ، آنجللو و بل داشی از توابع گرمی و مغان خط مرزی روسیه و سواحل رود ارس داشت با اعزام پیک از نزدیکان خود به ایل سالار آلار لو ها محمدقلیخان آلار لو وی را از تصمیم وعزم به جهاد و ایستادگی مقابل قوای روس اشغالگر و کافر بیدادگر ی و مظالم سردار امجد وخوانین متحداش استبدادی محمد علیشاه در حمایت و پشتیبانی کرد در بحبوحه ‏جنگ در پاسخ به پیام آقاجان خان تالشی برای تقلیل و فشار و تضعیف قوای عمید السطنه و خوانین تالش و متحدان شاهسون عمید السلطنه در خلخال و اردبیل فشار و شدت عمل خود بر روسها تا آنها نتوانند از طریق اردبیل و خلخال دست به تقویت شاهسون های متحد عمید السلطنه زده موافق به کمک به ارفع السلطنه شوند۱۷۵ماموران روسی در تالش و اردبیل به قدرت و نفوذ سابق عمید السلطنه امیدوار بودند در گزارشهای موجود انتصاب سردار امجد به اردبیل می تواند وضعیت را بهبود بخشد.

‏محقق و روایتگر تاریخ تالش : دکتر شهرام پورجمشید ‏

منابع : ۱- گروه پژوهشگران ایران کتاب گیلان جلد ۲ تهران ۱۳۷۴

‏۲-تاریخ مشروطه ایران احمد کسروی انتشارات امیر کبیر ۱۳۵۶ ‏

۳- گیلان در جنبش مشروطیت ابراهیم فخرائ چاپ سوم ۱۳۵۶

‏۴- تاریخ ایران به قلم دانشمندان و مورخین روسی ترجمه کشاور

‏۵ - یادداشت های مشروطه ل رابینو ترجمه محمد کوشش

‏۶- تاریخ تالش استاد عبدالکریم آقاجانی تالش جلد ۲ چاپ واژه آرا ۱۳۹۰ ‏

۷- تاریخ ایران به قلم هفت مورخین روسی

‏۸- خاطرات و اسناد ظهیرالدوله ایرج افشار چاپ دوم زرین

‏۹- رویدادهای انقلاب مشروطیت محمد باقر گوهرخای سپهر

۱۰- تاریخ تالش علی عبدلی تهران جامعه نگر چاپ دوم ۱۳۹۳ ‏ ‏ ‏ ‏